You are here: Home

Ko e Kele'a

Ko e Tui pe ko e Vale ʻAupito

E-mail Print PDF

Kuo maʻu ʻe he Keleʻá ha ngaahi foʻi tepi ʻoku hiki ai ʻa e ngaahi fakamatala ʻa e Palesiteni Liufau Saulala ki he kāinga lotu Tokaikolo ʻi Nuʻusilá fakafuofua ki he taʻu 2006.

ʻI he fakamatala ʻa Liufaú ʻoku ʻiai e tāketi lahi ʻa e Siasi Tokaikoló ki he paʻanga ʻe maʻu mei he ngaahi pisinisi ʻa e siasí ʻoku fokotuʻutuʻu ʻe John David Hobbs. Ko e paʻanga ʻe maʻu mei he pisinisí ʻe kumi ʻaki ha ʻapi ʻeka ʻe 30 ʻi Nuʻusila pea ʻe ui ia ko e Tokaikolo Village ʻaia ʻe ʻiai ʻa e Maseia Bank, Wholesale Investment, JIL (Jesus is Lord) International Insurance kae pehē foki ki he ʻofisi ki he Commercial Bond ʻa e Siasí. 

Naʻe hā he fakamatala ʻa Liufaú naʻe kiʻi puke ʻa Hobbs pea ʻoku ne kolea ʻa e lotu ʻa e siasí he ʻokú ne ngāue mālohi pea ʻoku hounga ʻene ʻofá. 

“ ʻOku fakaofo hono hanga ʻe Hobbs ʻo fakatahatahaʻi ʻa e ngaahi pisinisí, Maseia Bank, JIL Insurance, Commercial Bond pea mo e Wholesale Investment. Taimi ʻe niʻihi ʻoku ma fakatumutumu mo e Sekelitalí pea taimi ʻe niʻihi ko u ilifia naʻa mole e paʻangá. Ka ko au pē ʻoku ou ilifia kia aú,” ʻa e fakamatala ʻa Liufau ki he kāingá.

Kaekehe, ko e ngaahi fakamatala ʻa Liufaú naʻe fakahoko ia ʻi Nuʻusila ko ʻene fakahā ke ʻilo ʻe he siasi ʻi Nuʻusilá he ʻokú ne ʻosi fakamatala ʻe ia ki he kāinga lotu ʻi ʻAositelēliá. Ko e ngaahi pisinisí ʻoku ʻiai ʻa e ʻInitaneti ʻe ua ʻa e Tokaikoló ko e Tokaikolo Christian Church.com pea mo e uepisaiti ʻoku ui ko e Tokaikolo.co.nz. 

Ko e fakamatala ʻa Liufau ki he uepisaití ʻe fiemaʻu ʻa e kāinga lotú ke nau log in ki ai ke tokolahi ʻa e kakaí pea ʻe manakoa ʻa e uepisaití ʻi he fakamatala ange ʻa Hobbs pea ʻe maʻu leva ai ʻa e laulaui miliona maʻae siasí. 

 “ ʻOku ʻosi maʻu mai ʻa e laui miliona ia he ngaahi māhina pē, uanoa ka tokolahi ʻa e kau hiti ki he uepisaití.”

Ko e ngaahi pisinisi kehe leva ʻa e Siasi Tokaikoló ʻoku kau ai ʻenau Investment ʻoku ui ko e Wholesale Investment pea ko e foʻi pisinisi eni ʻoku ne toʻinevea e paʻanga he ngaahi fokotuʻutuʻu mālie ʻa Hobbs ke lokaʻi ʻaki ʻa e Tokaikoló ke ʻoua te nau lava ʻo toe toho kae fafangaʻaki pe kinautolu e loí pea toki Liufau leva ki he siasí. Te tau toki lave ki hono fakaikiikí ʻamui ange. 

ʻI he fakamatala ʻa Liufau ki he Wholesale Investment ʻoku fiemaʻu ʻa e tola ʻAmelika ʻe $100 miliona kae malava ʻa e Tokaikoló ke hū ki ai. Ka ko e paʻanga ʻa e Siasí ʻoku lolotonga ʻinivesí ʻoku ʻi he 2 kilu 5 mano ʻAmelika pea kuo ʻosi toho mai ʻa e 4 mano. Ne hanga leva ʻe Liufau ʻo fakamatalaʻi fakaʻauliliki mai ʻene foʻi misí ke mālie ki he kāinga lotú pea ke toe ofiofi mai ai ki māmani ʻene meimei moʻoní. 

ʻI heʻene laú naʻe ʻofa ange ai ha fefine toketā tafa mei Siaina ko Li ʻa e $30 miliona pea ko e $70 miliona leva meia Hobbs. Ko e tuʻu leva ko iá kuo lava ʻa e siasí ʻo kualifai ke hū ki he Wholesale Investment ka ʻi he taimi tatau ʻoku kei fiemaʻu ʻe Hobbs ke feingaʻi ʻe he Tokaikoló ʻenau  2 kilu 5 mano ke aʻu  ki he 1 milioná. 

Ko e aʻu pē ʻo $1 milioná ʻoku $ 1 kilu e tupú he māhina pea ʻe lava pē ʻo toho pe tuku pe ʻi loto he foʻi sinoʻi paʻangá. Ko e anga ena hono taki atu ʻe Liufau mo Hobbs ʻa e Siasi Tokaikoló ʻo nau kei fiu talia i he ʻahó ni pē ʻe maʻu kakato fakakū ʻa e silini ko ení.

ʻI he taimi tatau, kuo halaia ʻa Hobbs ia ʻi Senē ʻAositelēlia ki he fakalele pisinisi ʻinivesi taʻelēsisita mo taʻelaiseni.

Kaekehe, naʻe hoko atu ʻa e fakamatala ʻa Liufaú ki he tangata ʻAositelelia ko Mr Field ʻoku ʻiai ʻene faama pulu, faama puaka ʻi he feituʻu fakahahake ʻo ʻAositeleliá he ʻotu moʻunga ko Kimberly Range pea mo e faama sipi ʻi Vikatōlia. Ko Kimberly ʻoku tuʻu ai ʻa Derby, Kalumburu pea ʻoku ʻi ʻolunga hake ʻa Darwin ʻi he Northern Territory. Ko Mr Field he fakamatala ʻa Liufaú ʻoku ngāue ia he ʻofisi ʻo Hobbs ka naʻá ne fanongo he feinga ʻa e siasi ke kualifai ki he Wholesale pea ne ʻofa ange ʻa e $5 kilu maʻae   Tokaikoló pea ʻoku ne toe ʻoange ʻa e faama maʻae siasí. 

ʻI he ʻuhinga ko iá ʻoku feinga ai ʻa e siasí ke lisi ʻa e ʻeka ʻe 100 ʻi ʻEua ke fai ai hono faamaʻi ʻa e fanga pulú mo e sipí ke maʻu ha kakanoʻi manu ʻa e kāinga lotú. Kaekehe ne mahino ne ʻikai ke lava e fakamoʻoni ʻa e $5 kilú he ne ʻikai lava ki ai ʻa Liufau ka ko Hobbs pe mo Field.

Naʻe hiki leva ʻa e fakamatala ʻa Liufaú ki he Maseia Bank ʻo pehē kuo fokotuʻutuʻu ʻe Hobbs ʻa e ngaahi polisī ke maau naʻa fakaʻilo kae mole ai pe kiʻi paʻanga maluʻí. 

Ko e fakamatala ʻa Liufaú ʻoku ʻosi fai e fakaʻekeʻeke pea ʻoku tipōsiti $1 miliona ʻa e kole laiseni ʻi Tonga pea ʻoku fakafuofua ki he māhina ʻe 2. Pea kuo rate triple AAA ʻa e Maseia Bank pea mo e JIL ʻo tokolahi ai e ngaahi kautaha ʻoku nau ʻosi ʻinivesi ʻo kau ai ʻa e ngaahi Law Firm, Fitness Industry Faama Pulu ʻa Field, Agent ʻe 100, ko e fakamatala fiefia ia ʻa Liufau ʻa e ngāue kuo lavá.

Naʻe fakaʻosi ʻaki ki he Commercial Bond ʻo pehē ʻoku maluʻi ʻe he Pangikē ʻAmeliká ʻi Niu ʻIoke ko e JP Morgan Bank pea ʻoku ʻosi lele ʻa e pisinisi ko iá pea ʻoku maʻu ai ʻa e $10 miliona pea kuo totongi ʻaki ʻa e ngaahi ngāué, kau loea, kau faleʻi mo e hā fua.

Ko e meʻa ʻoku hā maí ko hono lohiakiʻi pē ia ʻe Hobbs ʻa Liufau ʻo hēhēʻia he paʻangá mo e foʻi fakakaukau natula utopian pe ko ha faʻahinga mohe misi ki ha palataisi. Kae ʻikai ke fakakaukau fakalōsika (rational) kae faʻofua he tuʻu lōlahi ʻa e ngaahi mataʻifiká ʻo siʻi ʻaukolo ai e paʻanga ʻa e Tokaikoló. 

ʻOku hā mai leva ko e tāketi ʻa Hobbs ki he siasí ke feingaʻi ʻa e $1 miliona ke maʻu pea ko e foʻi ʻaliaki ia ʻoku tangutu mei ai ʻa Hobbs ʻo faʻo ki hono kató. Ko e kātoa ʻo e ngaahi fakamatala paʻangá ke lotolahi ʻa e Tokaikoló ke feingaʻi ʻenau $1 milioná he ʻoku fakamatala ʻa Hobbs ko e kātoa ʻa e JIL, Commercial Bond, Maseia Bank, Wholesale pea mo e ʻinitaneti ʻoku nau fengāueʻaki he ko e lahi ʻa e hiti he uepisaití ʻe manakoa ai pea ʻe haʻu ai e kakaí ki he ʻinivesimeni JIL pe Maseia pe Commercial pea ko e paʻanga ʻe tānaki ko iá ʻe ʻalu leva ia ki he Tokaikolo Solid Fund ʻi he Wholesale. 

ʻAia ʻoku fakahā ʻe Hobbs ko e paʻanga kātoa ʻa e siasí ʻoku ʻi he Solid Fund. ʻOku ʻosi mahino foki he fakamatala ʻa Liufaú ʻoku ʻikai lava ʻe 2 kilu 5 manó ʻo toho he ʻoku ʻefihia ia he ngaahi alea kehe. 

ʻI he tūkunga ko iá te tau fehuʻia pē ʻe kei lau eni ko e tui, pe ko e matuʻaki vale ʻaupito pē ia ʻo uesia ai e kāinga lotú.

 

Keleʻa he Uike ni